ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਹੈ।
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕ੍ਰੂਡ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ 107 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਅਹਿਮ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਐਨਰਜੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਲਈ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਡਿਲੀਵਰੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕ੍ਰੂਡ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 2.8 ਫੀਸਦੀ ਵਧ ਕੇ 107.54 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਕਤੂਬਰ ਡਿਲੀਵਰੀ ਵਾਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਵੈਸਟ ਟੈਕਸਸ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ (WTI) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ 2.3 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 102.34 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।
ਸਾਊਦੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਘਬਰਾਹਟ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਕਾਂਟ੍ਰੈਕਟਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕੀਮਤਾਂ 100 ਡਾਲਰ ਦੇ ਪਾਰ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਅਹਿਮ ਐਕਸਪੋਰਟ ਰੂਟਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੂੰ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਈਸਟ-ਵੈਸਟ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਣ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼
ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਲਈ ਸੰਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ (Strait of Hormuz) ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਬੇਹੱਦ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਰਚੈਂਟ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਈਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਲੋਕ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ।
ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਬਣੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤ
ਕਦੇ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਲੰਘਦੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਆਵਾਜਾਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਈਰਾਨ ਨੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਨਿਯਮ ਸਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਈਰਾਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਰਵਿਸ ਫੀਸ ਵਸੂਲੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਜੋ ਜਹਾਜ਼ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਈਰਾਨੀ ਫੌਜ ਚੁਣ-ਚੁਣ ਕੇ ਹਮਲੇ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਇਸ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਲਗਾਤਾਰ ਈਰਾਨੀ ਤੱਟਾਂ ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਗੱਲਬਾਤ ਟਲਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਹੋਇਆ ਸੰਕਟ
ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਜਲਮਾਰਗ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲੀ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਇੱਥੋਂ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਹੈ। ਓਮਾਨ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਫਿਲਹਾਲ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਣਨੀਤਕ ਜਲਮਾਰਗ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਰਸਤਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।
ਹੁਣ ਗੱਲਬਾਤ ਟਲਣ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕਟ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੱਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
